LIBANGA 12
TICONDZISO
Leliphepha lehlukaniswe tigaba letintsatfu:
SIGABA A: SIVISISO 
SIGABA B: SIFINYETO 
SIGABA C: LUHLELO NELULWIMI 
Cala leso naleso sigaba ekhasini lelisha uphindze udvwebele ekugcineni kwaleso sigaba.
Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.
Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.
Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.
SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
Alishisi nje likhipha umkhovu etjeni, naMbazo akatibeki phasi uklaya tiganga sewumanti nte ngumjuluko. Uhle atsatsela ngemagonso aphindze ehlise lizinga samuntfu logulako. Lendzawo lahamba kuyo phela kukalashameshame kantsi injalo nje yenile uhamba uyafokota nje emenweni.
Uhamba nje umsawaNhleko inhlitiyo yakhe ayisekho lapha, seyivele ilena embili kumntfwanakabo Lomanono. Aye kanye aphatanyiswe kubuya kwenkhulumo yakhe neyise lomncane, labebabe nayo ekuseni nakalungiselela loluhambo lwakhe.
Kodvwa maye mntfwanemnaketfu awuva bo! Lendzaba yakho yekuphike kuhamba wedvwa kuleta tiganga mine vele angiyitsandzi."
Babemncane, batsi labatiko lapho kunelutsandvo khona nendlela ikhona. ngitawutsini-ke Mgilija ngobe nami angitenti kodvwa ngentiwa lutsandvo? Futsi nje angeke kulunge kwekutsi sengingahamba nje ngingakamboni Lomanono! Awu, cha, nani-ke ngalapho babemncane. Ngifuna kuyotivalelisela mine matfupha kuye khona ngitewusala nesitfombe sekugcina. Babemncane, kantsi kulicala yini kutsandza umuntfu?
Mntfwanemnaketfu, lohlaba yakhe akaphikiswa. Mine kodvwa ngabona kabi ngalomnyaka lophelile. Sitawubonga ubuyile Nhleko. A! Bindza mntfwanaMgilija, teka takho ngobe tebantfu tiyafomisana."
Ewu, amkhatsata lamavi eyise lomncane, noko wabuye wacunga, waphikelela ngobe inhloso yakhe kwakukuyotivalelisela kuLomanono.
Utsite asafokota kanjalo washaywa luvundze lolwamenta wate wabandvwa yinhloko. Emehlo akhe acalata ganga tonkhana afuna kubona lentfo lefile leyase ibole kangaka lapha kulendzawo. Wake wema sikhashana, afuna kubona lentfo lenukako. Awu, kwakungeke kuchubekeke ngalendlela bekunuka ngayo.
Vele lalingabeketeleleki leliphunga, watikhandza asavele ayibalekele lendzawo nome sicu semtimba sona sasitsi akabaleke, kodvwa emehlo wona akanetisekanga kepha akucalata loko abefuna kukubona.
Watsi nakatsi uyendlula kulenye indzawana waphambana nelibulo letimphungane letiluhlata tihlabelela ingoma yato kungatsi tiyabuta kutsi kodvwa utiphatamiselani nje edzilini lato lelikhulu nakangaka. Kwabuye kwesuka tinyoni letimbili embikwakhe, tandizela etulu nato kungatsi tiyacalekisa ngekuphatanyiswa kwato entfweni yato.
Kwatsi khwishi kwatsi vosho emadvolo kuMbazo. Inhlitiyo yona yanconcotsa esifubeni kwaba sengatsi icela kuvulelwa. Emehlo akakukholwanga lakubona, ngako anele kubona, yesuka ligoso indvodza yabhonsisa kwenkhomo ihlatjwa.
Inyandzaleyo! Inyandzaleyo!" Nguye loya Mbazo acalata acabanga kutsi kumbe kukhona langamuva atekumbonisa nasi simanga, kodvwa kwakhanya kutsi kute lowasabela. Lapho-ke imikhono yase isenhloko endvodzeni shengatsi ngumfati. Kutse kusenjalo kwatsi yazi waya bhu phasi.
Awu Somadzili! Kodvwa kuye ngani nje kutsi sibonwe ngimi kucala lesimanga? Akubanga ngani ngulomunye?" Lapho-ke tandla atisesuki etimphumulweni njengobe luvundze lungakatibeki phasi kantsi netimphungane sekumane buyaluyalu nje letinye tite tihlale nakuye. Aye kanye etame kusuka, emadvolo ale. Usukuma nje ubuka lesimanga, kube ngukhona abona atfolisisa kutsi sidvumbu semuntfu lesi. Uphelile umuntfu wenkhosi sewutimbobombobo akusabonakali nekutsi abegcoke lokunjani. Ticatfulo nje letase tiyiteka yonkhe indzaba kwekutsi muntfu ndzini uluhlobo luni kantsi kanjalo nenhloko ngobe nako kwakusabonakala lemichino yakhona yesimanjemanje lemashwilishwili. Yena umuntfu abengasabonakali.
Mbazo uhamba kangaka nje ulibangisephi?
Kusho kutsini loku: "Lohlaba yakhe akaphikiswa."
Yini leyabangela Mbazo kutsi abandvwe yinhloko?
Timphungane letinyenti ndzawonye tibitwa ngekutsini?
Ngutiphi letinye tilokatana locabanga kutsi betidla lesidvumbu?
Luhlobo luni lwenkhulumo lolu: "Inyandzaleyo!"
Sinongo sini senkhulumo lesi: "Emadvolo ale."
Ucabanga kutsi wawiswa yini Mbazo?
Kube nguwe Mbazo, bewutawusuka lapho ushonephi emva kwalombono?
Phawula ngalenkhulumo: "Lapho-ke imikhono yase isenhloko endvodzeni shengatsi ngumfati.''
Yini luvundze?
Fundza letheksthi lengentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.
Labantfu labakulesibonwa babukeka bakusiphi simo uma ubabukisisa kahle? Sekela imphendvulo.
Kulesikhatsi sanyalo kuseseligugu yini loku lokwenteka kulesibonwa? Bhala tizatfu tibe timbili.
Lusha lwanamuhla lulahla bantfwana kulesikhatsi lesiphila kuso. Ngabe kubangelwa yini loko?
Chaza lini lelingabanjwa ngummango kute tinswana titfole lutsandvo? Bhala emaphuzu lamabili.
Lomndeni lokulesibonwa ubukeka ubumbene. Bhala emaphuzu lamabili lakha umndeni lobumbene.
Indvodza lebambe make logone luswane ikhombisani?
Mhlomula muni lonikwa tinswane nguhulumende?
SAMBA SIGABA A:
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Angicale ngekukubeka kukhanye msakati kutsi nanome luhlelo lwakho loseludvume yonkhe indzawo belukwakhele balandzeli nebalaleli labanyenti, kepha mine belungakangizuzi. Kudzimate kwaba nguleliviki lelendlulile lapho bengihlaselwe khona situnge lesingachazeki ngaze ngatibona sengivulele umsakato kantsi ngitatitsela eluhlelweni lwakho. Bengingazange sengicabange kutsi ngingahle ngibe ngumlandzeli waloluhlelo, angisayiteki nekuyiteka-ke yekulubhalela.
Nginesiciniseko sekutsi akusingimi ngedvwa lowelashwa aphindze futsi advudvutwe nguletivakashi losuke utimemele lapho etindlini tekusakata. Tihloko lenikhuluma ngato titintfo letikhona futsi letentekako kepha lokungakhulunywa ngato etindzaweni letinyenti lokufanele ngabe kukhulunywa ngato kuto. Luhlelo lwakho msakati lufana nesikhungo salabanetinkinga kepha bangati kutsi bangakhuluma nabani, njengami nje. Kumatima kusukela umuntfu umcocele ngentfo lokulukhuni kutsi uyikholwe kwasawena loyicocako.
Bengisolo ngihleti nalenkinga lenginayo kusukela yenteka emavikini lamane lengcile, ngingati kutsi ngitayikhuluma nabani, kuphi, angikholwe yini? Msakati lotsandzekako, ngikholwe nangitsi lentfo beyingidla emphefumulweni, hhayi kudlala. Sengondza nekondza, hhayi ngekugula enyameni kepha ngenca yeluvalo, intfukutselo nekucakeka.
BekunguLesihlanu ebusuku, emva nje kancane kwensimbi yelishumi. Bengicedza nje kunatsa likhofi lami ngisalindzele simemetelo sesimo selitulu emva kwetindzaba kumabonakudze. Besengilindzele kutsi bacedze bese ngichofota likinobho lekubindzisa kuze kube lilanga lelilandzelako. Ngeva kunconcotsa umuntfu emnyango.
Ngubani?" Ngimi loyo njalo.
Ngitsi sesi vula." Livi lelivela ngaphandle emnyango.
Ngalobo busuku msakati ngenta intfo lebengingikaze sengiyente emphilweni yami. Kulala ngedvwa sikhatsi lesidze besekwangenta ngetayela kungawuvuli umnyango nangabe kunemuntfu lonconcotsako ngingakahloli ngelifasitela ngabona kutsi ngubani. Ngalelo langa ngeva ngite luvalo, nalelivi ngeva shengatsi livi lemuntfu lengimetayele. Ngavele ngavula umnyango ngaphandle kwenkinga. Ngubani nje lebengalindzelwa ngimi sengihlale iminyaka lesihlanu iphelile gonco ngitihlalele nje. Ngisho mine msakati kutihlalela kungekho ndvodza lengembesana nayo ingubo. Angicabangi futsi kutsi ngiyayidzinga indvodza. Ngahlukumeteka kakhulu emendvweni wami longazange ube yimphumelelo.
SAMBA SIGABA B:
SIGABA C: LUHLELO NELULWIMI
UMBUTO 3
Fundza letheksthi lelandzelako bese wenta umsebenti longentasi.
Nguwe lo Sebe mntfwanaketfu! Ungilahleleni?" Asho Majaheni asondzela atsi ubamba singani sakhe. Phela solo akayifundzi incwadzi, lebese kukadze bayifundzile bangani bakhe. Solo ukhweshe njalo Sebe, emehlo setimbokodvo nje.
LaMabuza! Utsini lomfokati?" Lapho lelijaha selihlokolota Sebentile ngemuno lapha ebusweni. Tehluleka kumetfwala tinyawo umntfwana waMabuza. Watsi ususa lwangesekudla lunyawo lwamphikisa. Lelikepisi laligcokile landiza lalahleka lapha khashane. Yamembatsisa imijiva yakhe yasenyuvesi. Wabibitseka satimbonye buso ngetandla Sebentile.
Majaheni watsi nakaphosa emehlo kulelijaha wakhandza lichachatela yintfukutselo, wabona libhubesi lucobo. Wabona kutsi ayikho imphunga yelihlatsi. Wesuka Sebe wayawusitsela ngale kwetihlahla. Wefika watsi vosho ebhubhushini ngawo umjiva wakhe. Inhlambi ifela emantini.
Tinongo tini tenkhulumo leticuketfwe ngulemisho lelandzelako?
Lunyawo lwamphikisa.
Phindza ubhale lemisho lelandzelako, kodvwa endzaweni yemagama ladvwetjelwe ufake bomcondvofana.
Waya wayawusitsela ngale etihlahleni.
Wabibitseka satimbonye buso.
Kuletheksthi lengenhla kunetisho letisetjentisiwe. Khetsa timbili wakhe ngato imisho lekhomba kutsi uyatati kutsi tisho kutsini.
Khetsa sinye saga kuletheksthi lengenhla wakhe ngaso umusho lokhombisa kutsi uyasati kutsi sisho kutsini.
UMBUTO 4
Fundza letheksthi lelandzelako bese wenta umsebenti longentasi.
Indvuna yabamba lesagila yasibukisisa, yabe seyivakala seyitsi,
Yini babe Ndvuna? Kulandzelisa uMnumzane Mkhonta lomkhulu, Asondzele kakhulu endvuneni babukisise lesagila.
Awusiboni wena lesagila kutsi sabani? Sibuke," Kusho indvuna ilindzele imphendvulo. Babukane. Mkhonta ukhuluma ayibuke emehlweni indvuna.
Kuletheksthi lengenhla khokha imisho lecuketse letimphambosi letilandzelako utibhale phasi:
Imphambosi yekwentisisa
Imphambosi yekwentela
Hlanganisa lemisho lemibili ngesihlanganiso lesifanele kute kube ngumusho munye lombici.
Indvuna ibuka Mkhonta emehlweni. Indvuna ilindzele imphendvulo.
Hlela lamagama lalandzelako alandzelane njengobe angavela encwadzini yesichazamagama nenchazelo yawo:
Sagila, imphendvulo,
Tsatsa leligama, 'sagila', wakhe ngalo umusho libe yinhloko yemusho.
Kuletheksthi lengenhla khokha imisho lecuketse letindlela tesento letilandzelako:
Indlela yesimo.
Indlela lephocako.
Kuletheksthi lengenhla khokha letitfo tenkhulumo letilandzelako wakhe ngato imisho lotakhele yona:
Siphawulo
Sandziso sesimo
Kulemisho lelandzelako sebentisa lesakhi lesidvwetjelwe emshweni lotakhele wona bese uyasidvwebela.
Asondzele kakhulu endvuneni.
Phindza ubhale lomusho lolandzelako, endzaweni yeligama lelidwetjelwe ufake sifinyeto.
Kuletheksthi lengenhla tsatsa ligama lelingumfakela wakhe ngalo umusho libe ngumentiwangco.
Phindza ubhale lomusho lolandzelako endzaweni yeligama lelidvwetjelwe ufake bulili lobuphikisako:
SAMBA SIGABA C:
SAMBA:
